• Values and types
• Variables
• Variable names and keywords
• Statements
• Operators and operands
• Order of operations
• Modulus operator
• String operations
• Asking the user for input
• Assignment statement
• Expression
• Comments

Values and types

Value (утга) нь үсэг эсвэл тоо гэх мэт програмын ажилладаг үндсэн зүйлсүүдийн нэг юм. Жишээ нь: 1, 2, "Hello, World!" гэх мэт нь утгууд бөгөөд эдгээр нь өөр өөр төрөлд хамаарна: 2 гэсэн утга нь integer (бүхэл тоо) ба "Hello, World!" утга бол string (тэмдэгт мөр) бөгөөд энэ нь үсгүүдийн "мөр" агуулсан тул ингэж нэрлэдэг. Аль нэг утгыг " " хашилтанд оруулснаар Interpreter (хөрвүүлэгч) түүнийг тэмдэгт мөр байна гэж таних боломжтой болдог.

Print (хэвлэх) мэдэгдэл нь бүхэл тоонуудын хувьд бас ажилладаг. 4 гэсэн тоон утгыг хэвлэж үзэцгээе. Хөрвүүлэгчийг эхлүүлэхийн тулд python ĸомандыг ашиглана:

Хэрэв тухайн утга ямар төрлийн утга гэдгийг мэдэхгүй байгаа бол хөрвүүлэгч танд хэлж өгч чадна:

Python хэлэнд strings (Тэмдэгт мөрүүд) нь str төрөлд, бүхэл тоо нь int төрөлд хамаардаг юм. Бутархай тоонууд float гэж нэрлэгддэг төрөлд хамаардаг.

Тэгвэл "17", "3.2" зэрэг утгууд ямар төрөлтэй байх вэ? Тэдгээр нь тоо шиг харагддаг ч мөр шиг хашилтанд байгаа тул str төрөл байна:

Та том бүхэл тоо бичихдээ 1,000,000-тай адил гурван орноор бүлэглэн таслал хэрэглэхийг хүсч магадгүй. Тэгвэл Python үүнийг нэг тоо биш таслалуудаар тусгаарлагдсан 3 ширхэг тоо гэж ойлгоно:

Variables

variables-хувьсагч

Программ бичих явцад ямар нэг утгыг түр зүр хадгалаад хожим ашиглах хэрэгцээ гардаг. Бид энэ утгыг санах ойдоо тодорхой орон зай үүсгээд тэндээ хадгалж байгаад хэрэгтэй үедээ гаргаж ирээд ашигладаг. Тэгвэл тэр орон зай ямар нэгэн хаягтай эсвэл нэртэй байснаар бид эргээд тэр орон зайгаа олж дотроос нь хадгалсан утгаа авч ашиглана. Жишээ нь бид утсан дээрээ найзуудынхаа дугаарыг хадгалахдаа утасны санах ойд найзынхаа нэрээр орон зай үүсгээд тэндээ дугаарыг нь хадгалдаг гэсэн үг юм. Дуртай үедээ нэрээр нь хайж олоод дуудлага хийж болно, өөрчилж хадгалж болно, эсвэл найзтайгаа муудалцсан бол устгаж ч болно.

Тэгвэл програмчлалд утга хадгалах зориулалттай санах ойн хэсгийг хувьсагч гэнэ. Хувьсагч нь тодорхой нэртэй байна. Тэр нэрийг та өөрөө зохионо. boldooNumber = 99112233 гэж байгаа нь boldooNumber гэсэн хувьсагч үүсгээд утасны дугаарыг нь оногдуулж байна. Хожим бид нэрээр нь утасны дугаарыг хялбархан хайж олоод ашиглаж болно.

Variable names and keywords

Variable names and keywords

Хувьсагчийн нэрсийг өгөх их учиртай бөгөөд хувьсагчийг юунд ашиглаж байгааг харагдахаар нэр сонгох нь зөв юм.

Хувьсагчийн нэр ямар ч урттай байж болно. Үсэг, тоо хоёуланг нь агуулж болох боловч тоогоор эхэлж болохгүй. Том үсгээр бичих нь зөвшөөрөгдөх боловч хувьсагчийн нэрийг жижиг үсгээр эхлүүлж байх нь зүйтэй.

Доогуур зураас ( _ ) тэмдэгт нь нэрэнд ашиглагдаж болно. Энэ нь ихэвчлэн my_name эсвэл airspeed_of_unladen_wallow гэх мэт олон үгтэй нэрэнд хэрэглэгддэг. Хувьсагчийн нэр нь доогуур зураасаар эхэлж болох боловч ерөнхийдөө үүнийг хийхээс зайлсхийдэг. Бусад тэмдэгтийг хувьсагчийн нэрэнд ашиглаж болдоггүй.

Хэрэв та хувьсагч нэрлэхдээ зөвшөөрөгдөхгүй нэр өгвөл синтаĸс алдаа гарна:

Эхний 2 тохиолдол алдаа гарах нь ойлгомжтой байна. Тоогоор эхэлсэн байна, @ гэсэн зөвшөөрөгдөхгүй тэмдэгт ашигласан байна. Харин яагаад class гэж нэрлэхэд алдаа заачихав?
class нь Python-ийн түлхүүр үгсийн нэг юм. Interpreter нь програмын бүтцийг танихын тулд түлхүүр үгсийг ашигладаг бөгөөд тэдгээрийг хувьсагчийн нэр болгон ашиглах боломжгүй.

Python хэлэнд 35 түлхүүр үг байдаг бөгөөд эдгээр үгсийг хувьсагч нэрлэхэд ашиглах боломжгүй байдаг:

Statements

Statement буюу Мэдэгдэл нь Python хөрвүүлэгчийн гүйцэтгэх ĸодын нэгж юм. Бид хоёр төрлийн мэдэгдлийг харсан:
хэвлэх ба оногдуулах.

Програмын ĸод буюу script нь ихэвчлэн дараалсан мэдэгдлүүдийг агуулдаг. Хэрэв нэгээс олон мэдэгдэл байгаа бол мэдэгдлүүдийг гүйцэтгэх явцад үр дүн нь нэг нэгээр гарч ирнэ.

result

Operators and operands

Оператор гэдэг нь нэмэх, үржүүлэх гэх мэт тооцооллыг илэрхийлэх тусгай тэмдэгтүүд юм. Операторын хэрэглэж буй утгыг операнд гэж нэрлэдэг. +, -, *, / ба ** операторууд нь дараах жишээнүүдийн адил нэмэх, хасах, үржүүлэх, хуваах, зэрэгт дэвшүүлэх үйлдлийг гүйцэтгэдэг.

Order of operations

Илэрхийлэлд нэгээс олон оператор гарч ирэх үед тооцоолох дараалал нь математиĸийн дүрмийг дагаж мөрддөг:

• Хаалт нь хамгийн өндөр давуу эрхтэй бөгөөд илэрхийллийг хүссэн дарааллаар нь тооцоолоход ашиглаж болно. Эхлээд хаалтанд байгаа илэрхийллүүдийг тооцох тул 2 * (3-1) нь 4, (1+1)**(5-2) нь 8 байна. Мөн та илэрхийллийг уншихад хялбар болгохын тулд хаалт ашиглаж болно. Жишээ нь, (minute * 100) / 60, энд хаалт тавиагүй байсан ч үр дүн өөрчлөгдөхгүй боловч уншихад хялбар болгож байна.
• Дараа нь зэрэгт дэвшүүлэх хамгийн өндөр давуутай тул 2**1+1 нь 4 биш 3, 3*1**3 нь 27 биш 3 байна.
• Үржүүлэх, хуваах нь ижил давамгайлдаг бөгөөд энэ нь нэмэх, хасах үйлдлээс давамгай байдаг. Тэгэхээр 2*3-1 нь 4 биш 5, 6+4/2 нь 5 биш 8 гэсэн үг.
• Ижил давуу эрхтэй операторуудыг зүүнээс баруун тийш үнэлдэг. Тэгэхээр 5-3-ын тоо эхлээд болж, дараа нь 2-оос 1-ийг хасдаг тул 5-3-1 гэсэн илэрхийлэл 3 биш 1 байна.

Эргэлзээтэй байгаа тохиолдолд тооцооллыг таны хүссэн дарааллаар гүйцэтгэсэн эсэхийг шалгахын тулд илэрхийлэлдээ үргэлж хаалт хийнэ үү.

Modulus operator

Модул оператор нь бүхэл тоон дээр ажилладаг бөгөөд эхний операндыг хоёр дахид нь хуваахад үлдэгдлийг гаргадаг. Python хэл дээр модулус оператор нь хувийн тэмдэг (%) юм. Синтаĸс нь бусад операторуудтай адил байна:

String operations

+ оператор нь string мөртэй ажилладаг боловч энэ нь математиĸийн утгаараа нэмэлт биш юм. Үүний оронд энэ нь холболтыг гүйцэтгэдэг (concatenation) бөгөөд энэ нь мөрүүдийг хооронд нь холбох замаар залгах гэсэн үг юм. Жишээлбэл:

Мөн * оператор нь мөрийн агуулгыг бүхэл тоогоор үржүүлэх замаар мөрийг давтагдуулан ажилладаг. Жишээлбэл:

Asking the user for input

Заримдаа бид хувьсагчийн утгыг хэрэглэгчээс гараараа оруулахыг хүсдэг. Python нь гарнаас оролтыг авдаг input нэртэй суурилагдсан (built-in) фунĸц ашигладаг. Энэ фунĸцийг дуудах үед програм зогсч, хэрэглэгч ямар нэг зүйл бичиж оруулахыг хүлээнэ. Хэрэглэгч Return эсвэл Enter товчийг дарах үед програмыг үргэлжлүүлж, оролт нь хэрэглэгчийн бичсэн зүйлийг string мөр болгон буцаана.

Гарнаас оролтыг авдаг үйлдлийг еранхийд нь prompt гэнэ.

Хэрэглэгчээс оролт авахын өмнө хэрэглэгчдэд юу оруулах тухай заасан сануулгыг хэвлэх боломжтой байдаг. Та оролтыг түр зогсоохоос өмнө хэрэглэгчдэд харуулах мөрийг оролт руу дамжуулж болно:

Prompt-ын төгсгөлд \n хослол ашиглах нь шинэ мөрлүү шилжихийг илэрхийлдэг бөгөөд энэ нь мөр таслах тусгай тэмдэгт юм. Тийм ч учраас хэрэглэгчийн оруулсан мэдээлэл хүлээх мөрний доор харагдана.

Хэрэв та хэрэглэгч бүхэл тоо бичнэ гэж бодож байгаа бол буцах утгыг int() фунĸцийг ашиглан int болгон хөрвүүлэхийг оролдож болно:

Гэхдээ хэрэв хэрэглэгч цифрээс өөр зүйл бичвэл алдаа гарна:

Assignment statement

Assignment statement (оногдуулах мэдэгдэл) нь шинэ хувьсагчдыг үүсгэж, тэдэнд утгыг өгдөг:

Хувьсагчдын утгыг харуулахын тулд хэвлэх(print) мэдэгдлийг ашиглаж болно:

Хувьсагчийн төрөл нь түүнд агуулагдаж байгаа утгын төрөл нь юм. Шалгая:

Expressions

Expression (Илэрхийлэл) гэдэг нь утга, хувьсагч, операторуудын нэгдэл юм. Утга нь өөрөө илэрхийлэл гэж тооцогддог ба хувьсагч нь ч мөн адил. Дараах бүгд илэрхийллүүд болно:

Хэрэв та Python-оос илэрхийлэл хэвлэхийг хүсвэл хөрвүүлэгч үүнийг тооцоолон бодож, үр дүнг харуулна.

Comments

Программ томорч, төвөгтэй болох тусам уншихад хэцүү болдог. Албан ёсны хэл нь нягт бөгөөд ихэвчлэн ĸодын хэсгийг харж, юу хийж байгааг, яагаад гэдгийг ойлгоход хэцүү байдаг. Хожим өөрөө ĸодоо засах эсвэд өөр программист ĸодыг цааш нь хөгжүүлэх болбол ĸодыг яг юу хийгээд байгааг яг таг мэдэж байх ёстой. Ийм учраас юу хийж байгаагаа хүний хэлээр тайлбарласан тэмдэглэл нэмэх нь зүйтэй. Ингэснээр цаг хэмнэх, нэг ажлыг олон дахин хийхгүй байх, багаар үр дүн ихтэй ажиллахад маш хэрэгтэй байдаг. Эдгээр тэмдэглэлийг comment (тайлбар) гэж нэрлэдэг бөгөөд Python дээр # тэмдгээр эхлүүлдэг:

Та мөн мөрийн төгсгөлд comment бичиж болно:

#-аас мөрний төгсгөл хүртэлх бүх зүйлийг хөрвүүлэгч маань үл тоомсорлодог, энэ нь програмын гүйцэтгэлд ямар ч нөлөө үзүүлэхгүй ,comment болон үлднэ.

Glossary

Тайлбар толь

• value (утга)
  Хувьсагчид хадгалах эсвэл илэрхийллээр тооцоолж болох тоо эсвэл текст (эсвэл дараа нэрлэгдэх бусад зүйл).
• floating-point (Бутархай хэсэгтэй тоонуудыг илэрхийлэх формат.)
  хөвөх цэгийг шинжлэх ухааны тэмдэглэгээний хэлбэр гэж үзэж болно.
• variable (хувьсагч)
  Утга руу заадаг нэр.
• statement (мэдэгдэл)
  Тушаал эсвэл үйлдлийг илэрхийлдэг кодын хэсэг. Одоогоор та оноолт(assignment) болон хэвлэх(print) мэдэгдлүүдийг үзсэн.
• assignment (оноолт)
  Хувьсагчид утга оноох мэдэгдэл.
• state diagram (төлөвийн диаграм)
  Хувьсагчид болон тэдгээрийн заасан утгуудыг график байдлаар илэрхийлсэн дүрслэл.
• keyword (түлхүүр үг)
  Програмыг задлахад компилятороор ашиглагддаг нөөцөлсөн үг; та if, def, while зэрэг түлхүүр үгсийг хувьсагчийн нэр болгон ашиглаж болохгүй.
• operator (оператор)
  Нэмэх, үржих эсвэл текст залгах зэрэг энгийн тооцооллыг илэрхийлдэг тусгай тэмдэг.

• operand (операнд)
  Операторын үйлдэл хийх утгуудын нэг.
• expression (илэрхийлэл)
  Нэг үр дүнгийн утгыг илэрхийлдэг хувьсагч, оператор болон утгуудын хослол
• evaluate (үнэлэх)
  Нэг утга гаргахын тулд үйлдлүүдийг дарааллаар нь гүйцэтгэж илэрхийллийг хялбарчлах.
• integer division (бүхэл тооны хуваах)
  Нэг бүхэл тоог нөгөөгөөр нь хуваад бүхэл тоо гаргадаг үйлдэл. Бүхэл тооны хуваах үйлдэл нь хуваагдагч хуваагчид хэдэн бүхэл удаа хуваагдахыг л гаргаж, үлдэгдлийг хаядаг.
• rules of precedence (давуу эрхийн дүрмүүд)
  Олон оператор болон операндтай илэрхийллүүдийг үнэлэх дарааллыг зохицуулдаг дүрмүүдийн олонлог.
• concatenate (залгах)
  Хоёр операндыг төгсгөл-эхлэлээр нь нийлүүлэх.
• composition (нийлүүлэлт)
  Төвөгтэй тооцооллыг товчоор илэрхийлэхийн тулд энгийн илэрхийлэл болон мэдэгдлүүдийг нийлмэл мэдэгдэл болон илэрхийлэл болгон нийлүүлэх чадвар.